Bakspieker

Bakspieker-met-boom-Jonkershoesweg-4-Breklenkamp

Deze in Twente en onder liefhebbers van bijzondere bomen bekende bakspieker of ‘boombakspieker‘ staat aan de Jonkershoesweg 4 te Breklenkamp op het erf van Helman.

De tekst uitgesneden in de bovenlijst van het kozijn geeft aan dat dit stookhok of bakhoes uit 1738 dateert. Van de oorspronkelijke bakoven, waaraan de bakspieker zijn bestaan oorspronkelijk ontleende,  is geen spoor meer te bekennen.  Ook het toegangsdeurtje naar het aangebouwde varkenskot is bij de restauratie verdwenen. De eik blokkeert al lang het rechterdeurtje dat wel behouden is gebleven.

Plaats op het erf

De positionering van de boerderij en de bijgebouwen is typerend voor een origineel Twents erf. De deel is gericht op het Zuiden (het voorhuis is dus van de weg afgekeerd) en de bijgebouwen staan er als het ware losjes of ‘organisch’ omheen gegroepeerd. De Twickelschuur staat schuin gericht op de achterzijde van de boerderij en ook de kapschuur is niet evenwijdig of onder een haakse hoek ten opzichte van de boerderij geplaatst. Ook de bakspieker staat schuin gericht op het voorhuis van de boerderij. Het kippenhok, dat inmiddels is gesloopt, stond ook weer schuin aan de andere kant van het voorhuis. Al met al eerder een ontwerp op basis van een logische looproute dan het ontwerp van een architect.

Nieuwere boerderijen staan tegenwoordig bijna altijd met het voorhuis naar de weg gekeerd en de schuren evenwijdig of loodrecht hierop georiënteerd.

Erf van Helman aan de Jonkershoesweg 4 in Breklenkamp rond 1920?

Bakspieker in de van Dale

Het woord bakspieker vind je niet terug in de grote Van Dale. Het woord spieker wordt wel vermeld met o.a. de betekenis graanschuur.


Spieker

Het spieker, afgeleid van het Latijnse woord spicarium dat bewaarplaats voor granen betekent , had dus van oorsprong een agrarische functie .
Omstreeks 1750 werd het spieker op het Smalenbroek van een bakoven
voorzien en werd het een bakspieker. Bakovens stonden in verband met het brandgevaar op veilige afstand van de boerderij . Als het een bakspieker was werden er ook graan en gereedschappen voor de deegbereiding bewaard.
In het algemeen konden grote boeren zich een bakhoes veroorloven. Vuur één brood kö j gennen aown bouwen werd gezegd. Er werd ook voor vijf of zes buren brood gebakken. Aan het einde van de achttiende eeuw geraakten vele bakovens in onbruik, doordat steeds meer mensen van het brood bakken hun beroep maakten. Het gevolg was dat de ovens en spiekers geleidelijk verdwenen of een andere bestemming kregen .

Leo Nijkamp over  de bakspieker op het Smalenbroek (zie bijgaande pdf)

 

Downloaden (PDF, 378KB)

De ovens werden, eenmaal warm, ook gebruikt voor het gaar stoven van allerlei gerechten van de bewoners van het erf, evenals die van de buren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *